จิตตาภิบาล เดิมเรียกว่า งานอภิบาลดูแลคริสตชนเฉพาะกลุ่ม ซึ่งพระศาสนจักรจะแต่งตั้งพระสงฆ์หรือศาสนบริการให้ทำหน้าที่นี้โดยเฉพาะ เรียกว่า “จิตตาธิการ” เช่น จิตตาธิการในกองทหาร หรือจิตตาธิการอารามนักบวช ฯลฯ

              ต่อมา ภารกิจด้านการอภิบาลสัตบุรุษ เริ่มมีงานเฉพาะด้านเพิ่มมากขึ้น เช่นงานอภิบาลเยาวชน งานกลุ่มกิจการคาทอลิก ได้แก่ คณะพลมารี คณะวินเซนต์ เดอ ปอล คณะพลศีล จึงต้องการพระสงฆ์หรือผู้ทำหน้าที่ จิตตาธิการ เพื่อเป็นผู้กำกับจิตตารมณ์และคำสอนของพระศาสนจักรในขบวนการคาทอลิกนั้นๆ เป็นที่ปรึกษาและให้คำแนะนำ และผู้ตัดสินหรือชี้ขาดเกี่ยวกับหลักธรรมหรือเทวศาสตร์ สัจธรรมเพื่อให้สมาชิกได้เข้าใจและสามารถปฏิบัติตนได้อย่างถูกต้อง

              ปัจจุบัน สถานศึกษามีความต้องการบุคลากรของพระศาสนจักรทำหน้าที่ “จิตตาธิการ” ประจำสถานศึกษา เพื่อเป็นหลักสำหรับการจัดการศึกษา เป็นที่ปรึกษาในการตัดสินปัญหาอันเกี่ยวเนื่องหลักธรรมคำสอนและจิตตารมณ์ของพระศาสนจักร กับสถานการณ์ทางสังคมที่มีความแตกต่าง หลากหลายและได้รับอิทธิพลทางอารยธรรมและศีลธรรมที่หลงไปกับกระแส “วัตถุนิยม บริโภคนิยมและปัจเจกนิยม” โดยละเลยคุณค่าและศักดิ์ศรีของมนุษย์และสังคม แต่ด้วยอิทธิพลของงานอภิบาลสัตบุรุษ และมุ่งแนวคิดด้านความเอาใจใส่ หรือความเป็นบิดา มากกว่า การเป็นนักปกครอง จึงนิยมเรียก “จิตตาภิบาล”

หลักการ

              การจัดการศึกษาคาทอลิกเพื่อพัฒนาสังคมไทย เป็นภารกิจบริการและรับใช้ประชาชนคนไทย เพื่อพัฒนาเยาวชนและผู้ใหญ่ให้มีการศึกษาที่ดี จะได้สามารถตระหนักในศักดิ์ศรีและคุณค่าแห่งความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ และมีศักยภาพ ความสามารถในการทำหน้าที่ของตนและการทำงานเพื่อสังคมด้วยความรับผิดชอบและสร้างสรรค์ให้เจริญก้าวหน้า เป็นสังคมแห่งความรักใคร่ปรองดอง สมานฉันท์ และอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข ในบริบททางสังคมการสืบสานภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย

              1)เน้นความสำคัญของครู เป็นความสำคัญลำดับแรกในการจัดการศึกษา

              2)ให้ความสำคัญกับการศึกษาด้านจิตใจและอภิบาลเอาใจใส่นักเรียน การปฏิบัติศาสนกิจและหน้าที่ตามข้อกำหนดของศาสนาเพื่อเป็นศาสนิกชนที่ดีในขณะที่ตระหนักดีว่าผู้บริหารต้องเป็นแบบอย่างที่ดีแก่ครูและนักเรียนด้วย

             3)เน้นการอภิบาลโดยให้ความสำคัญต่อการจัดบรรยากาศของโรงเรียน เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ และพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม

             4)ส่งเสริมและอภิบาลเอาใส่ใจต่อชีวิต ปลูกฝังค่านิยมที่ดีแห่งการรับใช้ และการบำเพ็ญประโยชน์ในการดำเนินชีวิตประจำวันเพื่อเป็นสมาชิกของสังคมและพลเมืองที่ดีของประเทศ

             5)ส่งเสริมการทำงานร่วมกับผู้อื่น เน้นความรับผิดชอบหน้าที่ และมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันแม้จะนับถือศาสนาหรือมีบุคลิกลักษณะวัฒนธรรมต่างกันบนพื้นฐานของคุณภาพและจิตใจดีงาม

             2.จิตตาภิบาลกับการสอนคำสอนและกิจการแพร่ธรรมเยาวชน

              ภารกิจของการอภิบาลนักเรียนและบุคลากรของสถานศึกษา มุ่งเน้นพัฒนาให้เป็นสนามแห่งการแพร่ธรรม แสดงออกโดยความเอาใจใส่ในการจัดการสอนหรือศึกษาพระธรรมคำสอน และกิจกรรมฝึกฝน และอภิบาลเยาวชนในสถานศึกษา ให้เยาวชนได้พัฒนาตนเองเต็มศักยภาพของแต่ละบุคคลและเต็มความสามารถของผู้บริหารสถานศึกษาที่รับผิดชอบ

             3.จิตตาภิบาลกับการบูรณาการคุณธรรมจริยธรรมในหลักสูตรและการเรียนการสอน

              อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ ตระหนักถึงความสำคัญของหลักสูตรการศึกษา และกระบวนการเรียนการสอนที่มุ่งเน้นการบูรณาการคุณธรรมจริยธรรมในกระบวนการเรียนรู้ของนักเรียนอย่างแท้จริง ในระบบการศึกษาทั้ง 3 ประเภทคือ การศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ในทุกระดับการศึกษา

             4.จิตตาภิบาลกับการจัดกิจกรรมและการปกครองนักเรียน

             5.จิตตาภิบาลกับกระบวนการศาสนสัมพันธ์และวัฒนธรรมสัมพันธ์

             6.จิตตาภิบาลผู้แทนพระศาสนจักรในสนามการศึกษาอบรม

             7.จิตตาภิบาลกับการอภิบาลบุคลากรและชุมชนโรงเรียน

             8.จิตตาภิบาลกับชีวิตเยาวชน ผู้เป็นอนาคตของสังคม